Co łączy ratowanie zabytków, rodzinne wspomnienia, stare szyldy i filmy oglądane przez miłośników historii? Ludzie, którzy dostrzegają w przeszłości powód do wspólnego działania. 18 listopada 2026 roku w Zamku Książ w Wałbrzychu spotkają się badacze, pisarze, społecznicy i twórcy internetowi, aby porozmawiać o tym, jak dziedzictwo buduje więzi i pomaga kształtować przyszłość lokalnych społeczności. Wśród prelegentów znajdą się Filip Springer, Marta Madejska, autorzy „History Hiking” oraz Anna Prendke, znana jako Zabytkara.

Zabytkowa kamienica, klatka schodowa, dawny zakład rzemieślniczy czy fotografia przechowywana w rodzinnym albumie mogą stać się początkiem opowieści o miejscu i jego mieszkańcach. Mogą też uruchomić społeczną energię: skłonić do poszukiwań, spotkań, wolontariatu i wspólnej troski o otoczenie. Właśnie tej sile poświęcona będzie konferencja „Społeczna Energia Dziedzictwa”.

Spotkanie w Książu połączy doświadczenia osób pracujących w archiwach i muzeach, opiekunów zabytków oraz autorów, którzy przybliżają historię poprzez książki, filmy i media społecznościowe. W centrum rozmowy znajdą się pytania o to, jak zainteresowanie przeszłością przekładać na działanie, jak ocalać pamięć zwykłych ludzi i jak sprawić, by mieszkańcy czuli się współodpowiedzialni za dziedzictwo swojego otoczenia.

Od opieki nad zabytkami do społecznej odporności

Pierwsza część konferencji będzie poświęcona dziedzictwu jako przestrzeni współpracy i edukacji. Katarzyna Sielicka z Zamku Książ w Wałbrzychu przedstawi wystąpienie „Krajobraz dziedzictwa buduje odporność społeczną”. Dariusz Borkowski z Fundacji Ruinersi na Dolnym Śląsku opowie o mobilizacji społecznej i zmianie myślenia o opiece nad zabytkami. Przemysław Nocuń, reprezentujący Wieżę Książęcą w Siedlęcinie, przybliży wolontariat dla dziedzictwa jako formę edukacji społeczeństwa.

To trzy perspektywy na wspólne wyzwanie: jak wokół historycznych miejsc tworzyć trwałe zaangażowanie i relacje między ludźmi.

Pamięć codzienności, opowieść o krajobrazie i świadkowie historii

Do historii osób, których nazwisk nie znajdziemy na pomnikach, sięgnie Marta Madejska — archiwistka społeczna, pisarka i autorka reportaży „Aleja Włókniarek” oraz „Ostatni gasi światło”. Związana ze Stowarzyszeniem Topografie i Cyfrowym Archiwum Łodzian Miastograf, zajmuje się archiwistyką społeczną i historią mówioną. W Książu opowie o pamięci codzienności i znaczeniu mikrohistorii.

Gościem konferencji będzie także Filip Springer, pisarz i fotograf, autor m.in. „Miedzianki. Historii znikania”, „Wanny z kolumnadą” i „13 pięter”. Jego książki podejmują temat relacji między ludźmi, architekturą i przestrzenią. Wystąpienie „Milieu historii, czyli o tym, jak działa Kraina” wprowadzi kolejną perspektywę do rozmowy o odczytywaniu przeszłości zapisanej w otoczeniu.

O docieraniu do świadków przeszłości i przekazywaniu ich doświadczeń opowiedzą Mateusz Kudła, Maciej Regewicz i Łukasz Herod — autorzy „History Hiking”. Twórcy kanału popularyzującego historię łączą poszukiwania w terenie z rozmowami z ludźmi, których biografie pozwalają spojrzeć na wydarzenia historyczne z osobistej perspektywy. Ich wystąpienie nosi tytuł „Świadkowie historii. Dziedzictwo opowiadane”.

Z kolei Anna Prendke, czyli Zabytkara, historyczka sztuki, przewodniczka miejska i twórczyni edukacyjnego profilu poświęconego dziedzictwu, skieruje uwagę na miejsca mijane każdego dnia. Kamienice, szyldy, napisy, klatki schodowe, warsztaty i lokalne sklepy staną się punktem wyjścia do opowieści o tym, jak powstaje pamięć mieszkańców i z czego wyrasta przywiązanie do miasta.

Wspólna rozmowa o energii odkrywanej w archiwum i w terenie

Konferencję zakończy panel „Społeczna energia dziedzictwa odkryta w archiwum i w terenie”, który poprowadzi Mateusz Mykytyszyn, prezes Fundacji Księżnej Daisy von Pless. W dyskusji wezmą udział dr Justyna Jaworek-Jakubska z Uniwersytetu Przyrodniczego we Wrocławiu, dr, Katarzyna Sielicka z Zamku Książ w Wałbrzychu, Wioletta Wrona-Gaj ze Starej Kopalni oraz Filip Springer.

Rozmowa połączy perspektywy nauki, muzealnictwa, opieki nad zabytkami i reportażu. Jej tematem będzie potencjał odkryć dokonywanych zarówno w dokumentach, jak i podczas poznawania miejsc oraz spotkań z ich mieszkańcami.

Hasło towarzyszące wydarzeniu — „Razem zadbajmy o to, co nas łączy” — jest zaproszeniem do potraktowania dziedzictwa jako wspólnej sprawy.

Konferencja „Społeczna Energia Dziedzictwa” 18 listopada 2026 r. | Zamek Książ w Wałbrzychu Rejestracja uczestników od godz. 9.00, uroczyste otwarcie o godz. 9.30. Wystąpienia i dyskusja potrwają do godz. 15.00.