Owoc z drzewa miejskiego

Wystawa poświęcona jest miejskiemu ogrodnictwu, czyli uprawie roślin w przestrzeni miasta. Punktem wyjścia jest poczucie niepewności i chęć sprawczości. W czasie II wojny światowej uprawa żywności w miastach stała się strategią przetrwania: w Wielkiej Brytanii i USA powstawały Victory Gardens, a rośliny jadalne sadzono na podwórkach, parapetach, trawnikach, w parkach i w rozebranych fragmentach chodników. Po wojnie na kryzysy żywnościowe odpowiedziały ogródki ROD. W czasie pandemii ludzie znów zwrócili się ku miejskiemu ogrodnictwu, szukając ukojenia i okazji do rozwijania własnych umiejętności. Od kilku lat w wielu miastach przybywa też ogrodów społecznych, prowadzonych przez rodziny, sąsiadów i wspólnoty, które odpowiadają na tęsknotę za naturą i za relacją z drugim człowiekiem. Jak pisze Anna Galas-Kosil, ogrody tworzone przez lokalne społeczności są odpowiedzią na kryzysy klimatyczne, społeczne i żywnościowe, niepewność współczesnego świata, betonozę miast i hiperkonsumpcję („Odpowiedzią jest ogród“).

W czasach ekstremalnej pogody, napięć społecznych i wojny za wschodnią granicą zwracam się ku naturze i zapraszam do myślenia o mieście jako o miejscu, w którym można uprawiać i dzielić się plonami. Ogrodnictwo daje poczucie kontroli i bezpieczeństwa.

Opowieść snuję za pomocą fotografii dokumentalnej, w której pokazuję drzewa owocowe i inne rośliny w przestrzeni miejskiej. Drugą część stanowią kolaże: do wcześniej sfotografowanych miejsc w Częstochowie wprowadzam grządki, szklarnie i drzewa owocowe, tworząc większe i mniejsze miejskie ogrody. Realne fotografie łączą się tu z wizualnymi interwencjami, a kolaże stają się hipotetycznymi scenariuszami przyszłości tych miejsc. „Jedzenie może przeprowadzić nas przez niepewne czasy, jeśli postawimy je tam, gdzie jego miejsce – w samym sercu społeczeństwa, w którym w rzeczywistości zawsze było.“ (Carolyn Steel, Sitopia. Jak jedzenie może ocalić świat)

Tekst oraz plakat: Jadwiga Janowska

Projekt zrealizowany dzięki Stypendium Prezydenta Miasta Częstochowy 2026